زیست شناسی حفاظت

علی ترک قشقایی

میقان، تالابی با معیارهای بین المللی است

 

علی ترک قشقایی: تالاب میقان که در گذشته به آن «توزلوگول» یا «توزلی گول» می گفتند وسیع‌ترین آبگیر طبیعی استان مرکزی است که مطابق پژوهش سال گذشته دارای شش معیار از هفت معیار برنامه مناطق مهم پرندگان و شش معیار از نه معیار کنوانسیون رامسر است. محمد توحیدی فر کارشناس ارشد محیط زیست و پرنده شناس در اینباره می‌گوید: طی یک بررسی منظم و ماهانه در تالاب، پرندگان مشاهده شده آن ثبت و روند جمعیتی آنها پایش شد. طی این بازدیدها که از اسفند 86 تا بهمن 87 ادامه داشت، سایر ویژگیهای فیزیکی و زیستی مرتبط با این معیارها مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت نتایجی در خور توجه حاصل شد.

با توجه به نتایج به دست آمده بیش از 125 گونه پرنده در تالاب و نواحی مجاور آن زیست می کنند که از این تعداد حداقل 15 گونه در تالاب جوجه آوری دارند. در این بین گونه هایی مانند خروس کولی شکم سیاه، بالابان، عقاب شاهی و عقاب خالدار بزرگ که در خطر انقراض و یا در سطح جهانی در خطر تهدید محسوب شده، در تالاب مشاهده شده اند. بیشترین گونه های مشاهده شده نیز مربوط به خانواده های آبچلیک ها، اردک ها و قوش ها بود. همچنین، جزایر تالاب میقان دومین منطقه مناسب شناخته شده کشور برای جوجه آوری «کاکایی ارمنی» است. پیش از این تنها محل تولید مثل این گونه، جزایر دریاچه ارومیه بود که آن نیز در توالی خشک شدن دریاچه به سوی نیستی می رود و این ارزش حفاظتی تالاب میقان را برای این پرنده دو چندان می کند.

تالاب میقان شش معیار از نه معیار کنوانسیون رامسر برای معرفی به عنوان «تالاب بین المللی» و شش معیار از هفت معیار «برنامه مناطق مهم پرندگان» را برای معرفی به عنوان یک «منطقه مهم پرندگان» را دارد.

نکته جالب توجه در مورد معیارهای مناطق مهم پرندگان (IBA) تالاب میقان این است که این تالاب تنها نقطه  شناخته شده کشور است که «گلوگاه مهاجرت» محسوب شده و بیش از 3000 درنای معمولی به طور منظم در زمان بهار یا پاییز از تالاب عبور می کنند که از این نظر در کشور بی نظیر است. بسیاری از گونه هایی که از جنوب به شمال و یا برعکس آن از خاک کشور می گذرند در داخل تالاب دیده شده اند و این به معنای «گذرگاه بودن» منطقه است.   

وی ادامه داد: این مطالعه که فقط در 5 درصد از مساحت تالاب شامل جزایر و محل ورودی فاضلاب شهر اراک انجام شد، نشان داد که تالاب نقش حیاتی در حفظ جوامع پرندگان مهاجر، جوجه آور و یا زمستان گذر دارد و در صورت ادامه روند تخریب فعلی، یکی از مهمترین گذرگاهای پرندگان در مرکز ایران از بین خواهد رفت و شرایط بیش از پیش به سمت نابودی گونه ها متمایل خواهد شد. هم اکنون سولفات سدیم به شیوه سنتی و غیر اصولی از تالاب استخراج می شود. جاده ای که در وسط تالاب برای دسترسی به معادن احداث شده جزایر آن را که تنها محل زادآوری برخی گونه ها است، تهدید می کند. شکار غیر مجاز، ورود فاضلاب خانگی شهر اراک و چرای مفرط دام های اهلی از دیگر عوامل تهدید تالاب میقان است.

در سالهای دهه 70 میلادی که حجم گسترده ای از مطالعات پرنده شناختی در کشور صورت گرفت، هیچ کس تالاب میقان را ندید. در حالی که با توجه به این مطالعه، می توان نتیجه گرفت که سالیان طولانی این پرندگان از منطقه عبور می کرده اند اما بنا به برخی دلایل، هیچگاه مشاهده نمی شدند و اکنون با دائمی شدن حضور آب در بخشهای جنوب غربی تالاب که به دلیل ورود فاضلاب است، وجود آنها اثبات گردید.

از سوی دیگر تالاب میقان همواره به لحاظ عبور جمعیتی عظیم از درنای معمولی در پاییز شناخته شده بود اما در مورد سایر پرندگان آن اطلاع چندانی در دست نبود ولی این بررسی مشخص کرد تالاب نه تنها در فصل پاییز و برای گونه درنای معمولی، بلکه در سایر فصول از جمله بهار و تابستان و برای پرندگان آبزی و کنارآبزی اهمیتی بسیار بالا دارد.

 با توجه به خشکسالی های اخیر در کشور و کاهش کیفیت و بازدهی و همچنین تخریب شدید بسیاری از تالابها از جمله گاوخونی و پریشان، معرفی تالاب میقان به عنوان تالاب بین المللی به کنوانسیون رامسر و منطقه مهم پرندگان  به سازمان بین المللی پرندگان می تواند جایگزینی مناسب برای تالابهای دچار بحران باشد.

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم فروردین 1389ساعت 23:32  توسط علی ترک قشقایی  |